Datingfraude: uitgekleed door een online date

pilot

Je kunt het je niet voorstellen als je Marijn ziet. Deze 47-jarige juridisch adviseur met roodgestifte lippen ziet er goed uit, heeft een vlotte babbel én maakte uit eigen beweging duizenden euro’s over aan een aanbidder die helemaal niet bleek te bestaan. In januari 2013 kreeg ze een berichtje via datingsite Lexa – vanwege haar drukke baan moet daten online – van John Anderson, een Canadese ingenieur die voor BP aan het Nederlandse gasleidingennet werkte. Hij woonde niet ver bij Marijn vandaan en zag er aardig uit. Dus ging ze met hem het gesprek aan, dat zich al snel verplaatste naar mail, msn en telefoon. John was wezenloos van haar, bombardeerde haar met aandacht. Hij liet zelfs een gigantische bos bloemen bij haar thuis bezorgen.

Na een paar weken planden ze een ontmoeting. Het weekend daarvoor ging hij naar Istanbul voor zaken, waar hij met zijn huurauto een ongeluk kreeg en door zijn toedoen een klein meisje overleed. Vervolging kon hij voorkomen via een schikkingsregeling met de familie. Hij moest direct vijftigduizend euro betalen. Terwijl hij het geld bijeen probeerde te schrapen, had hij veel contact met Marijn, aan wie hij steeds advies vroeg. Ze had met hem te doen. Toen er nog 2100 euro miste, vroeg hij haar om een lening. ‘Begrijp me alsjeblieft, als iemand hierachter komt verlies ik mijn baan’, smeekte hij.

Marijn wilde toch op zijn minst bevestiging van zijn bestaan. Een telefoontje aan BP leverde niets op, dus vroeg ze hem een telefoonnummer van een collega. Na een hoop drama – hij was beledigd dat ze aan hem twijfelde – gaf John de contactgegevens van twee mensen die zijn verhaal onderschreven. Op de maandag dat ze elkaar eigenlijk zouden ontmoeten, maakte ze het bedrag over op een Western Union-kantoor en later nog eens 1700 euro voor ticketkosten. De nacht voordat ze hem van het vliegveld zou ophalen, werd ze wakker en zag ze dat hij geen berichtjes meer had gestuurd. Toen realiseerde ze zich: ‘Ik ben opgelicht.’

Yahoo Yahoo-boys

Marijn is één van de vele tientallen mannen en vrouwen die zich jaarlijks melden als slachtoffer van datingfraude, ook wel Nigeriaanse oplichting genoemd. Hierbij knoopt de oplichter een romantische relatie aan met zijn slachtoffer en haalt hem of haar over geld te geven.

De financiële schade bleef voor Marijn nog beperkt. Fleur van Eck is directeur van de Nederlandse Fraudehelpdesk en hoort regelmatig ‘vreselijke verhalen’. ‘Bedragen van vijftienduizend euro zijn geen uitzondering. Vijf tot tien slachtoffers per jaar hebben, verspreid over een langere periode, in totaal meer dan twee ton betaald.’ En dan is haar stichting nog van veel gevallen niet op de hoogte, want gedupeerden schamen zich vaak en melden de oplichting liever niet.

Romantische fraude bestaat al lang, maar is volgens Van Eck geëxplodeerd sinds de komst van internet. Terwijl gedupeerden te maken denken te hebben met een knappe man in pak of uniform, vaak een weduwnaar met een kind, hebben ze in werkelijkheid contact met iemand uit Nigeria of Ghana. In die landen is de werkloosheid hoog en oplichterij een sociaal geaccepteerde business. Internetcafés zitten vol met zogeheten Yahoo Yahoo-boys, die samenwerken, tips uitwisselen en slimme software gebruiken. Zo laten ze lokale Westerse nummers doorschakelen naar hun eigen telefoon, zodat het lijkt alsof ze vanuit een Europees land of bijvoorbeeld Canada bellen. Het zijn vaak zeer intelligente, goed opgeleide jongens die uitstekend Engels spreken, vertelt Cees Schep, fraude-expert bij de Helpdesk. ‘Hun eerste mails stellen ze heel zorgvuldig op, om de man of vrouw uit te dagen zoveel mogelijk over zichzelf te vertellen. Zo wordt een profiel gemaakt waar ze handig op inspelen.’ Het ideale slachtoffer bevindt zich op een kwetsbaar moment in zijn of haar leven en wordt in een paar weken of maanden geld afhandig gemaakt; een enkeling wordt jaren bewerkt voor de oplichter zijn slag slaat.

Intens contact

‘Het is alsof er een gif bij je wordt ingespoten dat je realiteitszin aantast’, zegt Diane (49). Afgelopen januari was ze net hersteld van een burn-out toen ze een kijkje nam op datingsite Badoo. Daar leerde ze een Canadese militair kennen die in Afghanistan was gestationeerd. Over de chat en de telefoon vertelde hij over het peloton, zijn zoon thuis, de krengige ex die hem had uitgekleed. ‘Eerst dacht ik: hij heeft wel heel veel belangstelling voor me, waarom is dat? Ik probeerde hem te checken, maar kon online niets vinden.’ Ondertussen was het ook leuk. ‘Hij wilde alles van mijn leven weten en ik heb best veel te vertellen. Het contact werd steeds intenser.’

Na een paar keer bellen, vertelde hij over zijn plannen om cacaobonen te importeren uit Ghana. Hij moest alleen zijn advocaat ter plaatse nog betalen en kon vanuit Afghanistan niet bij zijn geld. Hij vroeg Diane of ze met hem die business in wilde, dan werd hun relatie nog sterker. Ze stemde in met een lening die hij met rente zou terugbetalen, vastgelegd in een schriftelijke overeenkomst. Ze ging naar een door hem aangewezen GWK in de buurt en maakte vijfduizend euro over – al haar spaargeld – en mailde hem het boekingsnummer. Vijf minuten later werd het geld gecasht.

Daarna vroeg hij Diane een cursus aan de universiteit van Detroit te betalen voor zijn zoon. ‘Daar was ik gevoelig voor. Ik heb geen kinderen en had ze graag gewild, dat wist hij.’ Ook betaalde ze voor tickets zodat haar militair haar kon opzoeken, en een telefoon voor zijn zoon. En toen de jongen in Detroit een ongeluk kreeg, hielp ze met de ziekenhuiskosten. Allemaal met creditcards die ze eigenlijk nooit gebruikte; ze bouwde er een schuld van zevenduizend euro mee op. ‘Die laatste keer sleepte ik me naar het GWK. Mijn intuïtie zei heus wel dat het niet goed zat, maar ik voelde me bevoorrecht met zijn liefde. Ik was erin gaan geloven. Dat geluksgevoel was zo verslavend dat het mijn verstand uitschakelde.’

Waarschuwingstekens

Pas nu ze erop terugkijken, zien Marijn en Diane hoeveel waarschuwingstekens ze hebben gemist. Hoe konden ze zo verliefd worden op iemand die ze niet kenden? Volgens Roos Vonk, hoogleraar in de sociale psychologie en schrijfster van Liefde, lust en ellende, heeft dat te maken met wat zij noemt ‘romantische projectie’. ‘Zolang je mailt en chat met iemand die je leuk lijkt, is er veel wat je niet weet over hem of haar. Die dingen kun je zelf invullen. Je creëert zo de ideale man of vrouw, die past bij je behoeften en verlangens, en wordt verliefd. Daarnaast geef je veel van jezelf bloot, dat leidt tot intimiteit.’

Dan is geld overmaken nog maar een kleine stap. ‘Je hebt het gevoel al iets bijzonders te hebben met elkaar. Je vindt het lief dat hij zo’n moeite doet om naar je toe te komen, je leeft mee als hij in de problemen zit. Je ziet die ander niet meer als een vreemde.’ Bovendien werkt slijmen goed, bleek uit eerder onderzoek van Vonk. Een vaardigheid die de Yahoo Yahoo-boys uitstekend beheersen. ‘In tegenstelling tot wat je zou denken, worden mensen helemaal niet alerter van geslijm, maar geven ze er juist meer geld door.’

Diane kwam pas bij zinnen na een telefoontje van een vriendin die op haar aanraden ook op Badoo was gegaan, maar iets kritischer was over die leuke militair ze daar tegen het lijf liep. ‘Ze zei: je moet kappen met deze gast, hij gaat je om je geld vragen. Ik durfde niet te zeggen dat ik al gegeven had.’ Die week kon ze niet eten, drinken of slapen. Daarna meldde ze zich bij de Fraudehelpdesk, vertelde ze iedereen dat haar nieuwe vlam toch niet langs zou komen en blokkeerde hem op alle sociale media. Eén keer heeft ze hem geconfronteerd met een sarcastisch mailtje: ‘Zeg maar wanneer je in Nederland bent, ik kom je ophalen.’ Daar reageerde hij niet op. Wel zoekt hij soms nog toenadering, maar ze negeert zijn berichten.

Niet iedereen slaagt erin nieuwe avances af te houden. Volgens Fraudehelpdesk-directeur Van Eck moeten gedupeerden er vaak van worden overtuigd dat ze slachtoffer zijn, een enkeling gaat zelfs dan nog door met geld overmaken. ‘Het is natuurlijk een nederlaag als blijkt dat degene die helemaal voor jou ging, je eigenlijk oplicht’, zegt Roos Vonk. ‘Een pijnlijke waarheid waar je niet aan wilt. Diep van binnen blijf je hopen dat het goed komt. Het lijkt op een verslaving, daarbij zijn dezelfde hormonen betrokken als bij verliefdheid. In beide gevallen heb je een typerende blikvernauwing en duurt het erg lang voor je erkent wat er aan de hand is.’

Wie wel de waarheid onder ogen ziet, blijft achter met een lege spaarrekening of een flinke schuld. En die moet je maar accepteren, ondervond Marijn. ‘De politie wilde mijn aangifte niet opnemen, want ik heb zelf het geld overgemaakt’, vertelt ze. ‘Maar ik ga er zelf ook geen queeste van maken. Er is een mevrouw in Florida die dit is overkomen en nu al haar tijd stopt in het ontmaskeren van deze figuren. Ik wil liever gewoon door met mijn leven.’

 

Ook een online vlam?
1. Wees op je hoede bij reacties uit het buitenland. Vooral bij zakenmensen, militairen en vrouwen met een erfenis.
2. Geef nooit – nooit! – geld.
3. Gebruik je gezonde verstand, wees kritisch.
4. En omdat dat soms niet lukt: neem iemand in vertrouwen. Een goede vriend of vriendin kan er met meer gezond verstand naar kijken.
5. Check je webliefde met Google. Met namen is dat lastig, want fraudeurs verzinnen steeds een andere, maar foto’s worden vaak hergebruikt. Die kan je ook googelen: Klik bij Google boven in het scherm op ‘Afbeeldingen’ en vervolgens op het icoontje van de fotocamera in de zoekbalk. Nu kan je de foto van je online date uploaden.
6. Vraag bij twijfel altijd advies aan de Fraudehelpdesk (www.fraudehelpdesk.nl).

Dit artikel verscheen augustus 2013 in De liefde

 

Meer over scams:

Vice bezocht Ghanese Yahoo-boys en ontdekte de hekserij achter hun praktijk

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *