Cultureel icoon, feministisch boegbeeld en chroniqueur van een generatie. Foto: Autumn de Wilde
Cultureel icoon, feministisch boegbeeld en chroniqueur van een generatie.
Foto: Autumn de Wilde

Onder de titel ‘Not That Kind of Girl’ schreef Lena Dunham, bekend van de hitserie ‘Girls’, haar memoires. Wat heeft ze nu weer te zeggen over vrouw-zijn, de huidige tijd en onze generatie?

‘Ga op je buik liggen.’ Hannah Horvath, Lena Dunhams personage in de hitserie Girls, zit bij haar vriendje op de bank als hij haar schoenen uittrekt en haar op haar buik legt. Hij bromt wat in haar oor en staat op. ‘Pak je benen vast. Oké, blijf zo liggen, ik ga wat glijmiddel pakken.’

De allereerste seksscène van Girls begint pijnlijk ongemakkelijk en wordt alleen maar erger. Plat voorover werkt Hannah zich uit haar panty, haar grote witte billen vol in het zicht. Als de jongen neuriënd achter haar komt zitten, checkt ze tweemaal of hij wel een condoom heeft om vervolgens ferm te vragen of hij dát alsjeblieft niet wil doen. ‘Dank je. Dat is wel het juiste… plekje.’

En het was al zo onprettig. In de eerste scène trokken haar ouders hun financiële steun aan haar in – strekking: als je je droombaan (schrijver) nu nog niet hebt, moet je maar iets anders zoeken – en vlak voor het bezoekje aan haar scharrel zag ze zich gedwongen ontslag te nemen van haar stage bij een uitgever. Na twee jaar bleek ze er heus geen betaald werk te kunnen verwachten.

Lena Dunham wil verhalen vertellen, zegt ze in de inleiding van haar eerste boek. Met de meest edelmoedige bedoelingen: ‘Als ik met dat wat ik heb geleerd één lullig baantje draaglijker voor jou kan maken, of je ervan kan weerhouden het soort seks te hebben waarbij je het gevoel hebt dat je je schoenen moet aanhouden voor het geval je er halverwege de daad vandoor wilt gaan, dan was elke misstap van mij het waard.’

‘Ik denk dat ik de stem van mijn generatie kan zijn, of in ieder geval een stem van een generatie’


Lieveling van de blogosphere

Het zijn de woorden van een achtentwintigjarige New Yorkse die bij het verschijnen van Girls (dat ze ook schreef, regisseerde en produceerde) in 2012 al direct werd gebombardeerd tot de ‘stem van haar generatie’. Door New York Magazine, en later ook door Salon.com, Rolling Stone, Slate en vele anderen.

En door zichzelf, als ze bij monde van haar Girls-personage Hannah zegt: ‘Ik denk dat ik de stem van mijn generatie kan zijn, of in ieder geval een stem van een generatie.’

Sindsdien is Dunhams ster bijzonder snel gestegen en tot behoorlijk grote hoogten. Ze staat te boek als cultureel icoon, feministisch boegbeeld en chroniqueur van mijn generatie. Omdat ze met haar imperfecte blote borsten en vette dijen hopeloze seks verbeeldde en omdat ze de verbijstering van de millennial-generatie toonde, die na een uiterst comfortabele opvoeding opeens met lege handen stond, zo midden in de crisis.

De seks maakte de serie befaamd en door het vage gedrag van de personages werd Girls de lieveling van analytici in de blogosphere. Over iedere nieuwe aflevering verschenen beschouwingen op allerlei sites, van Gawker en Slate tot The Atlantic en The New Yorker. Er staan acht Emmy-nominaties op haar naam, ze won twee Golden Globes en ze was de eerste vrouw die de Directors Guild Award won voor een komedie.Dik een half jaar na het derde seizoen van Girls en het verschijnen van Dunham op de cover van de Amerikaanse Vogue (ze wordt ook nog beschouwd als stijlicoon) springen liefhebbers uit elkaar van nieuwsgierigheid naar haar boek dat 1 oktober in de winkel ligt. Het heet Not That Kind of Girl en het zijn haar memoires. Ze kreeg er een voorschot voor van 3,7 miljoen dollar. Op de zwarte markt wisselen kaartjes om haar book tour bij te wonen voor honderden dollars van eigenaar.

Wat heeft Dunham nu weer te zeggen over vrouw-zijn, over de huidige tijd, over onze generatie? Kan ze dat net zo goed als in Girls? En What Kind of Girl is ze dan wél?

Voor haar memoires kreeg Dunham een voorschot van 3,7 miljoen dollar.

1. Lena Dunham de moderne feminist

‘Op mijn derde bezocht ik voor het eerst een bijeenkomst van de feministische Women’s Action Coalition. Wij, de dochters van stadse onruststokers, zaten in een achterkamer lijntekeningen van maatschappijhervormster Susan B. Anthony in te kleuren, terwijl onze moeders de volgende demonstratie beraamden. Ik luisterde naar de gesprekken van mijn moeder en haar vriendinnen over de haken en ogen van het vinden van je eigen weg in de door mannen gedomineerde kunstwereld en begreep lang voordat ik besefte zelf een vrouw te zijn dat het feminisme een ernstige zaak was.’

Dunham heeft er geen moeite mee zichzelf het stickertje feminist op te plakken en zei eens in een interview zich te ergeren aan vrouwen die dat niet durven: ‘Geloof je dat vrouwen hetzelfde betaald moeten krijgen voor hetzelfde werk? Geloof je dat het vrouwen toegestaan is hun huis te verlaten? Geloof je dat mannen en vrouwen gelijke rechten hebben? Geweldig, dan ben je een feminist.’

Haar feminisme zit ’m niet in het bezoeken van de Women’s Action Coalition, maar in het doorbreken van die paar taboes die er nog zijn: het tonen van een lichaam dat geenszins voldoet aan het (inmiddels toch ook redelijk verguisde) schoonheidsideaal en het verkennen van de man-vrouwverhoudingen in seksuele situaties.

Ze deelde voor het eerst haar scheutige heupen, hammige bovenarmen en bolle buik met de wereld in 2007, toen ze studeerde aan het elitaire Oberlin College. In haar korte film The Fountain kleedt ze zich uit tot aan een iets te kleine bikini en begint ze haar tanden te poetsen en haar haar te wassen in een fontein op de universiteitscampus. Het filmpje lokte een paginalang debat uit op YouTube over hoe dik Dunham was, of juist niet, en of haar borsten misvormd waren. In de pilot van Girls (2012) drapeert ze datzelfde omstreden lijf ongegeneerd over een badrand terwijl ze een cakeje naar binnen werkt. Iets later laat ze zich tijdens de seks rondcommanderen door haar bedpartner in bovengenoemde scène, die kijkt als een handleiding ‘Hoe te reageren als iemand je ongevraagd in je achterste neemt.’

‘Geloof je dat mannen en vrouwen gelijke rechten hebben? Geweldig, dan ben je een feminist’

In het openingsfilmpje van de Emmy-ceremonie in 2012 verscheen ze naakt op een toiletpot, waar ze in kleermakerszit een volledige taart wegwerkte.Dat is hoe het grote publiek Lena Dunham leerde kennen.

In haar boek verkent Dunham haar feministische inborst een beetje verder aan de hand van een terugkerend probleem: ‘Ik heb me altijd aangetrokken gevoeld tot klootzakken.’ Dat wijt ze aan het kijken van chick flicks waarin jongens lelijk doen tegen meisjes als voorbode van romantische perikelen. Verheugd dat ze nu expliciet kan maken wat ze in de serie probeert te communiceren, legt ze haar feministische boodschap uit: ze dacht dat ze slim en pragmatisch genoeg was om zich door een jongen minachtend te laten behandelen en toch haar zelfrespect te behouden, maar dat kan dus helemaal niet! ‘Je bent niet opgebouwd uit afzonderlijke onderdelen! Je bent één complete persoon! Wat er tegen je wordt gezegd, wordt tegen je hele wezen gezegd.’

Excelleert Dunham gewoonlijk in de uitbeelding van het gekke en het kleine, op dit nieuwe podium wil ze grote uitspraken doen. Ze voert ook heel ambitieus het onderwerp date rape op, met een dooreengehaspeld verhaal over hoe ze een keer naar bed ging met de enige Republikein op haar universiteitscampus en ze zich achteraf weinig meer kan herinneren dan dat het er ruw aan toe ging. Van iedereen met wie ze haar ervaring deelt krijgt ze een andere reactie en uiteindelijk moet ze huilen.

Een beetje verwarrend voor de lezer: is ze nou wel of niet verkracht? Die verwarring is misschien juist wat ze wil overbrengen, maar het is niet Dunham op haar sterkst. De stijlvorm van overdrijving, zoals in dat Emmy-filmpje, is juist haar medium.

Een terugkerend probleem: ‘Ik heb me altijd aangetrokken gevoeld tot klootzakken’

Die overdrijving gebruikt ze in haar memoires wel als ze over haar lichaam vertelt: ‘Ik herinner me goed dat ik me als kind urenlang voor de spiegel stond te vergapen aan mijn eigen schoonheid, mijn scherp afgetekende heuplijn, de donshaartjes op mijn benen, mijn zachte goudblonde paardenstaart.’ Vervolgens ontwikkelt ze ‘een enorme angst voor anorexia’, weegt ze op een gegeven moment 72 kilo en geeft een hilarisch eetdagboek blijk van nachtelijke vreetpartijen, precies zoals we dat Hannah hebben zien doen.

Een gewoon meisje is Dunham in ieder geval níét.

2. Lena Dunham het excentrieke buitenbeentje

‘Ik ben acht en overal bang voor. […] De bacillofobie ontwikkelt zich tot hypochondrie die zich ontwikkelt tot seksuele angst die zich ontwikkelt tot de pijn en levensangst die samengaan met mijn overgang naar de middle school.’

Mocht je je vanwege de titel van haar boek afvragen wat voor meisje Dunham níét is, dan luidt het antwoord: een gewoon meisje. In een voorpublicatie die begin september in The New Yorker verscheen, beschrijft ze een jeugd getekend door haar obsessief-compulsieve stoornis en hoe haar angsten haar een reeks aparte relaties met vrouwelijke therapeuten opleveren.

Als meisje heeft ze nauwelijks vrienden van haar eigen leeftijd: juf Kathy is haar beste vriendin op school en als ze niet bij Kathy is, dan is ze bij de schoolverpleegkundige. Eenzelfde soort intimiteit zoekt ze bij haar psychologen. Ze is geobsedeerd door hun privéleven en ziet het als een overwinning wanneer een van hen uiteindelijk iets over haar privéleven vrijgeeft. ‘“GROOT NIEUWS!” vertel ik iedereen die het horen wil. “Mijn therapeut heeft een man. En misschien is hij wel Fráns.”’

Maar wie wil dat eigenlijk horen? Dunham doet 210 pagina’s lang haar best om te laten blijken dat ze niet gewoontjes is, maar vaak is dat niet herkenbaar genoeg om empathie op te wekken en niet gek genoeg om te kunnen lachen. Het is niet de obsessief-compulsieve stoornis die Girls zo spannend maakt.


3. Lena Dunham de bevoorrechte


‘Als hij dan toch eens naar zijn werk moest, ging ik langs bij vrienden op Telegraph Hill, waar je wilde papegaaien hebt en het uitzicht de stedelijke grandeur heeft die yuppies een ongelooflijk goed gevoel geeft. Dat was voordat ik ook maar enige notie had van de financiële realiteit van mijn vrienden. “O, hij verdient volgens mij vet als stagiair bij Food Not Bombs,” zei ik over een vriend die in een enorme loft in de West Village woonde. Pas veel later besefte ik dat die vrienden op Telegraph Hill, een filmmaker en een dichter, op een huis pasten en zelf het geld niet hadden voor een vrijstaand huis met een douche op het dak.’

Als de stem van een generatie is Dunham er goed in geslaagd een groot deel van die generatie buiten beeld te houden, constateerden critici na het uitkomen van Girls. Want de serie is wel erg blank gezien de setting in Brooklyn, de meest diverse wijk van Amerika. Zelfs tussen de figuranten bevonden zich in het eerste seizoen geen mensen met een andere huidskleur dan blank. De cast is bovendien één groot nepotistisch feest bestaande uit dochters van de creatieve upperclass (kunstenaars, regisseurs, muzikanten en een news anchor). Dunhams repliek: ‘Ik schrijf over mensen die ik ken.’ Als om aan te geven dat ze de kritiek heus wel gehoord had, begon ze het tweede seizoen met een relatie met een Afro-Amerikaanse jongen, die nog Republikein was ook. Maar feit blijft: Lena Dunham is een bevoorrecht blank meisje.

Dunhams ouders zijn beiden succesvol kunstenaar. Vader Caroll is een schilder die veelal abstracte mannenfiguren maakt met een penis als neus; moeder Laurie Simmons is bekend om haar foto’s van poppenhuismeubeltjes en wordt nog wel eens in één adem genoemd met vriendin en tijdgenoot Cindy Sherman, de sterfotograaf.

Critici constateerden dat als Dunham de stem van een generatie is, ze er goed in is geslaagd een groot deel van die generatie buiten beeld te houden

Lena’s eerste speelfilm Tiny Furniture (de titel verwijst naar Simmons’ poppenmeubeltjes, Simmons acteert als de moeder van het hoofdpersonage) speelt zich grotendeels af in de loft waar ze opgroeide, in de gewilde New Yorkse wijk TriBeCa. De familie heeft ook een buitenhuis in Connecticut. Voordat ze aan het elitaire Oberlin ging studeren, bracht Dunham een jaar door op de intellectualistische New School in New York (alumni: Hannah Arendt, Woody Allen en vele andere belangrijke figuren) waar ze voor het eerst jongeren ontmoette zónder kosmopolitische achtergrond – en daar had ze helemaal geen zin in. ‘Ze waren allemaal de grootste weirdo van hun middelbare school geweest en hadden zoiets van “I’m here, I’m queer, get used to it.” Oh nee, dacht ik.’

Lena was haar leeftijdgenoten blijkbaar ver vooruit. Haar moeder vertelde eens aan The New Yorker hoe dat Lena op school een buitenbeetje maakte, maar dat ze als kind wel furore maakte in de hoedanigheid van minivolwassene. ‘Ouders, wat gaan we dit weekend doen?’ vroeg ze soms aan haar ouders, en ze reageerde dan enthousiast als er een tentoonstelling opende in een galerie. Op dergelijke feestjes (veel scènes uit haar leven spelen zich af in kunstgaleries) stapte ze af op figuren als Sherman en zei: ‘Cindy, wat goed om je te zien. Laten we vooral eens samen lunchen.’
4. Lena Dunham de millennial

‘Ik was werkloos. En ik had dan wel een dak boven mijn hoofd (dat van mijn ouders) en voldoende te eten (technisch gezien ook dat van hen), maar mijn dagen hadden geen structuur en de teleurstelling van de mensen die van me hielden (mijn ouders) was voelbaar. Ik sliep tot een uur of twaalf, schoot in de verdediging als iemand me naar mijn toekomstplannen vroeg en kwam kilo’s aan, alsof dat mijn hoofdberoep was. Ik werd langzaam het soort volwassene dat ouders altijd hopen niet voort te brengen.’

Hoe kan het dat iemand die eigenlijk best ver afstaat van haar leeftijdsgenoten hun wereld toch zo goed beschrijft? Daar komen we achter in het meest lezenswaardige stuk van Not That Kind of Girl, dat zich afspeelt als Dunham na haar studie is terugverhuisd naar New York en samen met twee vriendinnen bij een exclusieve kindermodewinkel werkt. Onder het juk van de economische crisis hebben ze even al hun ambitie laten varen en besloten het leven zo ook wel prima te vinden. Ze werken van tien tot vier, genieten lange lunches en passen verveeld kinderjurkjes uit de winkel aan (maat 128).

Opeens is daar de wereld die Dunham in Girls zo treffend weet te schetsen: dat onwennige grijze gebied tussen afstuderen en een plek op de arbeidsmarkt vinden, als je opeens niet meer bent wat je was en voorlopig nog niet wat je moet worden. Dunham en haar vriendinnen bengelen net buiten de maatschappij, met slechts een vaag omschreven identiteit om zich aan vast te klampen. Dit is een van de weinige momenten in haar leven dat Dunham een gedeelde realiteit heeft met haar – jawel – generatiegenoten.

Uit die periode komt Delusional Downtown Divas voort, een tiendelige webserie die Dunham maakte met haar vriendinnen van de kinderkledingwinkel. Ze spelen daarin drie bevoorrechte hipstermeisjes die zich, compleet losgekoppeld van hun werkloze realiteit, vol pretentie in het New Yorkse kunstcircuit begeven. ‘Ambitie,’ schrijft Dunham over het ontstaan van de webserie, ‘duikt op de meest onverwachte momenten op en zet je aan het werk, zelfs als je denkt dat het wel even best is zo.’ Eenmaal aan de slag geniet Dunham van ‘het louterende gevoel dat het gaf om onze situatie onder ogen te zien.’

‘Ik wil dat elke dag opwindend en eng is en een achtbaan van creatieve ervaringen, alsof ik een nieuw leven uitprobeer in Frankrijk’

In deze sectie duiken ook eindelijk vriendinnen op. Die zijn in de rest van het boek nagenoeg afwezig, terwijl Lena Dunham veel boeiender is in de context van een stel meiden dat elkaar op moet voeden dan wanneer ze op de verdienste van haar succes vanaf grote hoogte het leven overziet.

Twee jaar nadat haar ouders de financiële band doorknipten, werkt Hannah Horvath bij lifestyle-blad GQ. De aspirerende schrijfster schrijft, maar niet over de dingen waarover ze wil schrijven. In een vergadering over tweedstoffen wordt het haar teveel. ‘Ben ik serieus de enige hier die zich erop laat voorstaan een authentiek persoon te zijn? This is tripping me óút.’ Ze verwacht meer van het leven. ‘Ik wil dat elke dag opwindend en eng is en een achtbaan van creatieve ervaringen, alsof ik een nieuw leven uitprobeer in Frankrijk.’

In het echte leven heeft Dunham dat allang. Door Delusional Downtown Divas ging haar carrièreballetje rollen. De meisjes werd gevraagd een prijzengala van het Guggenheim Museum te presenteren. Dunham maakte haar indie-succes Tiny Furniture en kwam zo in het vizier van producent Judd Apatow, die haar aan haar baantje bij HBO hielp. Haar memoires liggen in de winkel.

Terwijl de Dowtown Divas van de wereld verder aanmodderen, is Dunham geworden wie ze wilde zijn en is het gat tussen Dunham en haar personages, Dunham en het publiek dat ze aanspreekt, weer even groot als daarvoor.Soit. Misschien moet ze ook die situatie onder ogen zien en vertellen over dagen die opwindend en eng zijn, een creatieve achtbaan, een nieuw leven in Frankrijk.

Lena Dunham, ‘Not That Kind of Girl. Levenslessen om (vooral niet) op te volgen’, Meulenhoff, € 19,95

 

Dit artikel verscheen eerder in Vrij Nederland.

14/10/2014

Leave a Reply